BAN THƯ KÝ ASEAN QUỐC GIA VIỆT NAM

Bộ Ngoại Giao - Vụ ASEAN

Giới thiệu về ASEAN » Các nước thành viên ASEAN

Hợp tác về Phát triển Phúc lợi xã hội

3.1 Tổng quan

    Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đi liền với các thành tựu cũng có những khó khăn thách thức phải giải quyết, đặc biệt là chênh lệch xã hội. Để giải quyết những thách thức đó, hợp tác về phát triển phúc lợi xã hội đã được khởi động từ năm 1978, với việc thành lập Ủy ban Phát triển Xã hội ASEAN (COSD).
 
COSD có chức năng và nhiệm vụ: Xây dựng và khuyến nghị các chính sách, chương trình và chiến lược cho hợp tác khu vực trong lĩnh vực phát triển xã hội; theo dõi và đánh giá việc thực hiện các hoạt động được Ủy ban thông qua cũng như theo dõi các hoạt động của các tổ chức quốc tế và khu vực trong lĩnh vực phát triển xã hội; nghiên cứu và khuyến nghị các biện pháp nhằm cải thiện việc thực hiện các chương trình hợp tác trong các lĩnh vực liên quan, thuộc phạm vi trách nhiệm của Ủy ban; thăm dò khả năng hợp tác và giúp đỡ của bên ngoài, thông qua kênh thông tin của ASEAN, nhằm thực hiện sớm và có hiệu quả các dự án của Ủy ban và đưa ra các khuyến nghị thích hợp có liên quan.

Các lĩnh vực ưu tiên hợp tác được COSD xác định là: Y tế và dinh dưỡng, Giáo dục và đào tạo, Các vấn đề về thanh niên, Chương trình Phụ nữ, Các vấn đề lao động, Quản lý thiên tai, và Phòng chống HIV/AIDS. Tương ứng với mỗi lĩnh vực ưu tiên là một tiểu ban với chức năng và nhiệm vụ cụ thể.
 
Để nâng cao hiệu quả của COSD, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 34 tại Hà Nội tháng 7/2001 đã quyết định cơ cấu lại COSD, nâng cấp COSD lên thành Hội nghị các Quan chức cao cấp về Phát triển và Phúc lợi Xã hội (SOMSWD). 

3.1.1 Cơ chế và khuôn khổ

Tất cả các hoạt động hợp tác trong lĩnh vực phát triển và phúc lợi xã hội do các Bộ trưởng ASEAN phụ trách về Phát triển phúc lợi xã hội (AMMSWD) chịu trách nhiệm điều phối và thúc đẩy triển khai. Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về Phát triển và Phúc lợi Xã hội (AMMSWD) họp 3 năm một lần sẽ xem xét đánh giá toàn diện lĩnh vực hợp tác này.  

Giúp việc cho các Bộ trưởng có Hội nghị các Quan chức Cao cấp về Phát triển và Phúc lợi Xã hội (SOMSWD). Hội nghị SOMSWD là hoạt động hàng năm nhằm rà soát các hoạt động hợp tác và xây dựng các chương trình hợp tác giữa các nước ASEAN. 

Ngoài ra, ASEAN cũng thiết lập cơ chế hợp tác ASEAN+3 về phát triển và phúc lợi xã hội vào năm 2004 với cơ chế Hội nghị Bộ trưởng AMMSWD+3 và Hội nghị Quan chức cao cấp SOMSWD+3 được tổ chức 3 năm/lần.

3.1.2 Văn kiện nền tảng 

Tuyên bố Băng Cốc năm 1967 nêu lên một trong những mục tiêu của ASEAN là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội, phát triển văn hóa trong khu vực và đẩy mạnh hợp tác, tương trợ trong các vấ đề mà các nước cùng quan tâm như kinh tế, xã hội, văn hóa, khoa học kỹ thuật và hành chính.

Tuyên bố Hòa hợp ASEAN năm 1976 đã nêu rõ hơn về mối quan tâm chủ yếu của ASEAN là xóa bó nghèo đói, bệnh tật và mù chữ. Nhằm mục tiêu trên, các nước thành viên cần tăng cường hợp tác, mà trọng tâm là đề cao công bằng xã hội, cải thiện đời sống của người dân.

Năm 2003, các nhà Lãnh đạo ASEAN đã đưa ra Tuyên bố Hòa hợp ASEAN II, với cam kết hướng tới Cộng đồng ASEAN lấy người dân làm trung tâm, trong đó tăng cường hơn nữa hợp tác phát triển xã hội nhằm nâng cao đời sống của các nhóm yếu thế thiệt thòi, của người nông dân, đồng thời gia tăng sự tham gia của tất cả các lĩnh vực của xã hội. 

Với mục tiêu hướng đến một Cộng đồng ASEAN lấy người dân làm trung tâm, các nhà Lãnh đạo ASEAN đã khẳng định cam kết bảo đảm và bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người dân, tạo cơ hội đồng đều và nâng cao chất lượng cuộc sống thông qua nhiều Tuyên bố quan trọng như: Tuyên bố Hà Nội về Tăng cường Phúc lợi và Phát triển cho Phụ nữ và Trẻ em ASEAN (2010), Tuyên bố Bru-nây Đa-rút-xa-lam về củng cố vai trò gia đình: chăm sóc sức khỏe người già yếu (2010), Tuyên bố chống buôn bán người trái phép đặc biệt là Phụ nữ và trẻ em (2004), và Tuyên bố Cam kết đối với trẻ em trong ASEAN (2001), và Nghị quyết về Kế hoạch hành động ASEAN về Trẻ em (1993).

Bên cạnh đó, hoạt động hợp tác trong vấn đề phúc lợi xã hội được định hướng bởi hai Khuôn khổ Kế hoạch hành động ASEAN về phúc lợi xã hội, gia đình và trẻ em giai đoạn 2003-2006 và Khuôn khổ chiến lược giai đoạn 2007-2010. Các hoạt động hợp tác tập trung vào việc nâng cao mức sống của các nhóm xã hội ít được quan tâm, giảm nguy cơ tệ nạn xã hội ở trẻ em, phụ nữ, người già, người khuyết tật, và tăng cường sự tham gia hiệu quả của gia đình, tổ chức xã hội và các thành phần kinh tế trong việc chống lại nghèo đói và giải quyết vấn đề phúc lợi xã hội.

Tại Hội nghị SOMSWD lần thứ 7 (Băng Cốc, 22/9/2011), các Quan chức cao cấp phụ trách về Phát triển phúc lợi xã hội đã thông qua Khuôn khổ chiến lược về Phát triển phúc lợi xã hội giai đoạn 2011-2015, nhằm hỗ trợ triển khai các mục tiêu ưu tiên trong Kế hoạch tổng thể xây dựng Cộng đồng VHXH ASEAN, tiếp tục tập trung vào hỗ trợ các nhóm đối tượng người già, người khuyết tật, trẻ em, trên cơ sở tiếp tục các nội dung đề ra trong Khuôn khổ chiến lược 2007-2010, bao gồm: Thúc đẩy phúc lợi trẻn em thông qua việc bảo vệ quyền, bảo đảm sự tồn tại và phát triển đầy đủ, bảo vệ khỏi sự lạm dụng, thờ ơ, bạo lực, phân biệt và bóc lột, và thúc đẩy đóng góp có ý nghĩa của trẻ em trong xã hội; Bảo đảm người già được chăm sóc đầy đủ thông qua việc thúc đẩy hệ thống hỗ trợ trên nền tảng cộng đồng nhằm củng cố vai trò chăm sóc chính của gia đình; Tăng cường hợp tác khu vực nhằm thúc đẩy tính tự chủ của người già và người khuyết tật trở thành thành viên có hiệu quả của cộng đồng; Tăng cường chất lượng, quy mô và tính bền vững của phúc lợi xã hội và bảo vệ xã hội thông qua nâng cao năng lực quốc gia đối phó với các vấn đề xã hội; Tăng cường sự ủng hộ của gia định và các chương trình giáo dục cuộc sống gia đình nhằm hỗ trợ và bảo đảm tính bền vững của gia đình với tư cách là tế bào của xã hội.

3.1.3 Trọng tâm ưu tiên và phương hướng đến năm 2015

Là một trong những lĩnh vực then chốt trong tiến trình xây dựng Cộng đồng hướng đến người dân, KHTT xây dựng Cộng đồng VHXH khẳng định cam kết của ASEAN đối với việc “nâng cao đời sống và hạnh phúc của người dân ASEAN thông qua xóa nghèo, bảo đảm phúc lợi xã hội và bảo vệ, xây dựng một môi trưởng an toàn, an ninh, không ma túy, nâng cao sự chống chọi thiên tai và giải quyết các vấn đề phát triển y tế”. Để cụ thể hóa mục tiêu chiến lược trên, KHTT đề ra các mục tiêu và hoạt động cụ thể tại mục A.1 (Phát triển và ưu tiên giáo dục), A.6 (Tăng cường kỹ năng kinh doanh đối với phụ nữ, thanh niên, người già và người khuyết tật), B.1 (Xóa nghèo), B.2 (Mạng an toàn xã hội và bảo vệ người dân trước tác động của hội nhập và toàn cầu hóa), C.1 (Thúc đẩy vào bảo vệ quyền và phúc lợi của phụ nữ, trẻ em, người già và người khuyết tật).

Cụ thể hóa các mục tiêu trong KHTT xây dựng Cộng đồng ASCC, Khuôn khổ chiến lược về Phát triển phúc lợi xã hội (2011-2015) tiếp tục khẳng định và thực hiện các lĩnh vực ưu tiên bao gồm:

- Thúc đẩy phúc lợi xã hội cho trẻ em thông qua việc bảo vệ quyền trẻ em, bảo đảm sự tồn tại và phát triển đầy đủ, bảo vệ khỏi sự lạm dụng, thờ ơ, bạo lực, phân biệt và bóc lột, và khuyến khích sự tham gia có ý nghĩa của trẻ em trong xã hội 
-  Đảm bảo người cao tuổi được chăm sóc đầy đủ thông qua việc thúc đẩy hệ thống hỗ trợ trên nền tảng xã hội, bổ sung vai trò của gia đình như là một nhân tố chăm sóc then chốt. 
- Tăng cường hợp tác khu vực nhằm thúc đẩy tính tự lực của người già và người khuyết tật trở thành thành viên tích cực của xã hội.
- Củng cố chất lượng, quy mô và tính bền vững của phúc lợi xã hội và bảo vệ xã hội thông qua việc nâng cao năng lực quốc gia đối phó với các vấn đề xã hội đang nổi lên.
- Thúc đẩy sự hỗ trợ của gia đình và các chưogn trình giáo dục trọn đời trong gia đình nhằm giúp đỡ và tăng cường sự bền vững gia đình như là một tế bào của xã hội. Hoạt động cụ thể cần triển khai là thiết lập mạng ASEAN về phát triển gia đình; 

3.2 Một số kết quả hợp tác

- Tại Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về Phúc lợi xã hội (AMMSWD) lần đầu tiên năm 1979, các Bộ trưởng đã thảo luận nhiều vấn đề, trong đó có tăng trưởng dân số quá nhanh, tình trạng nghèo đói, việc bảo vệ và sự phát triển của trẻ em, vai trò của phụ nữ và thanh niên trong sự phát triển, vấn đề ma túy, vấn đề định cư.

- Tại Hội nghị AMMSWD lần thứ hai, các Bộ trưởng đã kêu gọi mở rộng hợp tác nhằm giải quyết nhiều vấn đề xã hội cấp bách, cải thiện chất lượng sống ở thành thị và nông thôn, thúc đẩy hoạt động thể thao của những người khuyết tật, thúc đẩy sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ, các cộng đồng địa phương và khu vực tư nhân trong lĩnh vực xã hội.

- Trong thời gian gần đây, các Hội nghị AMMSWD đã diễn ra với nhiều kết quả quan trọng đạt được. Trong đó, hội nghị AMMSWD lần thứ 5 được tổ chức vào tháng 12/2004 với chủ đề “Nâng cao một Cộng đồng đùm bọc và chia sẻ”. Các Bộ trưởng đã xem xét tình hình thực hiện Chương trình làm việc ASEAN về Phúc lợi xã hội, gia đình và dân số, đồng thời đặt ưu tiên hợp tác trong một số lĩnh vực như nâng cao năng lực trong thành phân xã hội và tăng cường. Dịp này, các Bộ trưởng cũng đã lần đầu tiên tổ chức Hội nghị AMMSWD+3 và thống nhất rằng hợp tác ASEAN+3 về phúc lợi xã hội và phát triển tập trung vào việc thúc đẩy một cộng đồng đùm bọc trong Đông Á, quan tâm đến người già và người khuyết tật, phát triển nguôn nhân lực trong các thành phần xã hội. Nhấn mạnh tầm quan trọng của gia đình, ASEAN đã ra tuyên bố chào mừng Kỷ niệm 10 năm ngày quốc tế về gia đình. 

- Hội nghị AMMSWD lần thứ 6 đã diễn ra tại Hà Nội vào tháng 12/2007 với chủ đề “Tạo cơ hội cho người tàn tật hòa nhập và phát triển”. Hội nghị đã thông qua Khuôn khổ chiến lược ASEAN và Kế hoạch hành động ASEAN về Phúc lợi xã hội, gia đình và trẻ em (2007-2010) trong đó ghi nhận việc tăng cường hợp tác khu vực về gia đình, các nhóm xã hội dễ bị tổn thương, trẻ em, người già, người khuyết tật và phụ nữ. Tại hội nghị, các Bộ trưởng đã tái khẳng định tầm quan trọng của việc củng cố quan hệ chiến lược với các Đối tác đối thoại và các tổ chức quốc tế như UNESCAP, UNFPA, UNIFEM, ILO-IPEC trong việc hợp tác đối phó với các thách thức của xã hội.

Trong dịp này, Diễn đàn đối thoại lần thứ 2 giữa các tổ chức chính phủ và phi chính phủ  về phúc lợi xã hội đã được tổ chức. Diễn đàn đã thống nhất về sự cần thiết phải đưa người khuyết tật vào chính sách phát triển, cũng như đưa vào các hoạt động thực hiện, giám sát và đánh giá, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng các tiêu chuẩn phân loại người khuyết tật dựa trên các hướng dẫn của Liên Hợp Quốc nhằm cải thiện khả năng phát triển xây dựng và cung cấp chương trình phát triển cho người khuyết tật.

Bên cạnh đó, nhiều hoạt động cụ thể cũng đang được thực hiện như trong lĩnh vực chống bạo lực trong nước, đánh giá vai trò của người khuyết tật và phát triển, xây dựng khuôn khổ thể chế cho việc sản xuất các thiết bị hỗ trợ khuyết tật và tập huấn cho những người làm công tác đào tạo tình nguyện viên giúp đỡ người già. 

Trên cơ sở các Điều khoản tham chiếu của ACWC đã được Bộ trưởng Phúc lợi xã hội và phát triển (AMMSWD) thông qua trước đó tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 15 năm 2009, Ủy ban ASEAN và thúc đẩy và bảo vệ quyền của Phụ nữ và trẻ em (ACWC) đã được thiết lập vào tháng 4/2010 tại Hà Nội, nhân dịp Hội nghị Hội đồng Cộng đồng ASCC lần thứ 3 tổ chức bên lề Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 16. Bên cạnh đó, ASEAN đã tổ chức Diễn đàn Trẻ em ASEAN với mục tiêu nâng cao tiếng nói của trẻ em trong khu vực giải quyết các vấn đề và đề xuất các giải pháp liên quan đến trẻ em. Diễn đàn đã được tổ chức thành công từ ngày 19-22/10/2010 tại Clark, Pampanga, Phi-líp-pin. Theo đó, các quan chức cao cấp đã thống nhất tổ chức diễn đàn 2 năm một lần.

- Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 17, các nhà Lãnh đạo ASEAN đã thông qua Tuyên bố Hà Nội về Tăng cường phúc lợi và phát triển phụ nữ và trẻ em (28/10/2010). Tuyên bố có ý nghĩa lớn trong việc đưa phụ nữ và trẻ em ASEAN trở thành vấn đề trung tâm trong việc xây dựng Cộng đồng ASEAN.

- Hội nghị AMMSWD lần thứ 7 đã diễn ra tại Bru-nây Đa-rút-xa-lam ngày 25/11/2010. Các Bộ trưởng đã rà soát lại việc triển khai KHTT xây dựng Cộng đồng Văn hóa-Xã hội, Khuôn khổ chiến lược và Kế hoạch Hành động về Phúc lợi xã hội, gia đình và trẻ em (2007-2010), đồng thời xem xét dự thảo khuôn khổ chiến lược mới giai đoạn 2011-2015. Kết thúc Hội nghị, các Bộ trưởng đã thông qua Tuyên bố về Tăng cường vai trò của gia đình: Chăm sóc người già, ngày 25/11/2010.

Bên lề Hội nghị Bộ trưởng AMMSWD tại Bru-nây Đa-rút-xa-lam, Diễn đàn ASEAN GO-NGO lần thứ 5 về phúc lợi xã hội và phát triển cũng đã tổ chức. Diễn đàn đã đưa ra được các đề xuất cụ thể trình lên Hội nghị Bộ trưởng nhằm thúc đẩy phúc lợi xã hội và chăm sóc người già cả. 

- Hội nghị AMMSWD lần thứ 8 đã diễn ra tại Xiêm Riệp, Căm-pu-chia, vào ngày 6/9/2013. Hội nghị đã ra thông cáo chung, trong đó khẳng định một số kết quả quan trọng đạt được như: Hội nghị ghi nhận các kết quả đạt được trong triển khai mục Bảo vệ và thúc đẩy phúc lợi xã hội (thuộc KHTT ASCC), và nhất trí đẩy nhanh hơn nữa việc triển khai các hoạt động hướng tới Cộng động ASEAN vào năm 2015; hoan nghênh việc lên kế hoạch các dự án, hoạt động trong khuôn khổ chiến lược về phát triển và phúc lợi xã hội 2011-2015; thông qua việc trình Lãnh đạo ASEAN về Tuyên bố tăng cường bảo vệ xã hội tại HNCC ASEAN 23 vào tháng 10/2013 tại Bru-nây; và thông qua Tuyên bố về xóa bỏ bạo lực đối với phụ nữ và xóa bỏ bạo lực đối với trẻ em trong ASEAN.

- Trong hợp tác với các Đối tác đối thoại ASEAN+3, ASEAN nhận được nhiều sự giúp đỡ và hỗ trợ để thực hiện các dự án, chương trình, hoạt động.

Từ 2007-2009, trong khuôn khổ của Quỹ Đặc biệt về hợp tác khu vực châu Á và Quỹ hợp tác ASEAN-Trung Quốc, Trung Quốc đã tổ chức 9 dự án hợp tác về lĩnh vực phúc lợi xã hội với các nước ASEAN+3. Trong năm 2010, Trung Quốc đã tổ chức một số hội thảo như: Hội thảo vế quản lý ứng phó thiên tai khu vực thành phố, Hội thảo về phúc lợi cho người khuyết tật, Hội thảo về các chính sách hỗ trợ xã hội ASEAN-Trung Quốc.
Nhật Bản là nước có đóng góp nhiều cho các hoạt động hợp tác với hơn 70% giúp đỡ của Nhật Bản là dành cho các dự án về y ế, dinh dưỡng và khoảng 30% là cho giáo dục. Hiện nay, ASEAN đang thực hiện Giai đoạn 2 dự án ASEAN-Nhật Bản về Xã hội dùm bọc – Dịch vụ Cộng đồng dành cho người già.  Chương trình liên ngành này được xây dựng nhằm tăng cường năng lực của các quan chức chính phủ liên quan nhằm thực hiện các cam kết khu vực và quốc tế về sức khỏe và phúc lợi xã hội. Bên cạnh đó, dự án chung xây dựng năng lực cho các quan chức chính phủ các nước CLMV về vấn đề người tàn tật cũng được thực hiện, với sự phối hợp giữa ASEAN, Nhật Bản và Tổ chức nghiên cứu cao cấp về Phát triển quốc tế (FASID).

Trong hợp tác với Hàn Quốc, giai đoạn II (2006-2009) dự án Ngôi nhà tình thương dành cho người già ASEAN-Hàn Quốc ở các nước ASEAN đã hoàn tất và hiện dự án tiếp tục thực hiện và giai đoạn III (2009-2012).

Ngày đăng: 10/12/2015, 06:52 pm