BAN THƯ KÝ ASEAN QUỐC GIA VIỆT NAM

Bộ Ngoại Giao - Vụ ASEAN

Giới thiệu về ASEAN » Các nước thành viên ASEAN

Hợp tác về Quản lý thiên tai

4.1 Tổng quan

    ASEAN nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng nhiều của thiên tai, do đó, luôn dành ưu tiên cao cho các nỗ lực hợp tác về dự phòng, ứng phó, giảm thiểu rủi ro và phục hồi sau thảm họa thiên tai. Mặc dù từ những năm 1970 đã tồn tại một số cơ chế ở dạng nhóm chuyên gia về thiên tai, tuy nhiên phải đến năm 2003, cơ chế chính thức mới được củng cố và hợp thức hóa trở thành Ủy ban ASEAN về Quản lý Thảm họa (ACDM) theo quyết định của Ủy ban thường trực ASEAN (ASC).

4.1.2 Cơ chế trực thuộc

Cơ chế Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về Quản lý thiên tai (AMMDM) trực thuộc Hội đồng Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN họp 2 năm/lần. Các cơ chế bên dưới có trách nhiệm phục vụ và báo cáo lên Hội nghị Bộ trưởng bao gồm:

- Ủy ban ASEAN về Quản lý Thảm họa (ACDM): được thành lập từ đầu năm 2003, bao gồm lãnh đạo của các cơ quan quốc gia phụ trách quản lý thảm hoạ của các nước thành viên ASEAN. Họp lần đầu tiên vào năm 2003, ACDM chịu trách nhiệm chung về công tác điều phối và thực hiện các hoạt động hợp tác khu vực liên quan đến quản lý thảm hoạ.

- Chương trình Khu vực ASEAN về Quản lý Thảm họa (ARPDM): Với mục tiêu “Tạo dựng các quốc gia bền vững và cộng đồng an toàn trước thảm họa”, ACDM đã phát triển Chương trình khu vực về Quản lý thiên tai (ARPDM) để đưa ra một khuôn khổ hợp tác cho giai đoạn 2004-2010. 

Chương trình ARPDM đã đề ra chiến lược khu vực về quản lý thảm hoạ cũng như những hoạt động trong lĩnh vực giảm nhẹ thiên tai. ARPDM được coi là nền tảng hợp tác và phối hợp của ASEAN với các nước đối thoại và các tổ chức quốc tế liên quan của ASEAN. 

Các bên đối tác hiện nay của ASEAN về Giảm nhẹ Thiên tai bao gồm: Trung tâm Thiên tai Thái Bình Dương, các Cơ quan Liên Hiệp Quốc  hợp tác về Quản lý thiên tai như OCHA, Cao Uỷ LHQ về Người tị nạn (UNHCR), UNICEF, Chương trình Giáo dục truyền thông, nâng cao nhận thức về quản lý thảm họa giảm nhẹ thiên tai qua sự hỗ trợ của các đối tác như UNESCO; Mạng lưới chia sẻ Thông tin và truyền thông của ASEAN về Thiên tai (ASEAN DISCNET); Mạng lưới Giảm thiểu Nguy cơ thảm họa Châu Á (ADRRN),Trung tâm Sẵn sàng Ứng phó Thảm họa Châu Á (ADPC). 

- Hiệp định ASEAN về Quản lý Thảm họa và Ứng phó khẩn cấp: được ký kết tại Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN lần thứ 38 tại Vientiane (7/2005), có hiệu lực vào tháng 12/2009. Hiệp định đưa ra một khuôn khổ cho phát triển các quy chế vận hành ứng phó tập thể khẩn cấp trước thảm họa. Ngày 17/11/2011, dịp Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 19 (Bali, In-đô-nê-xi-a), các Bộ trưởng đã cùng ký thành lập Trung tâm ASEAN cứu trợ nhân đạo thảm họa (AHA) nhằm điều phối các hoạt động hợp tác ứng phó thiên tai theo khuôn khổ AADMER, phối hợp các nỗ lực của ASEAN với các cơ quan liên quan của khu vực và quốc tế trong lĩnh vực phòng ngừa, cứu trợ thiên tai. Hội nghị cấp Bộ trưởng (COP) các bên tham gia AADMER là cơ quan chủ trì và thúc đẩy thực hiện AADMER, được hỗ trợ bởi ACDM. 

Hiệp định AADMER cũng quy định thành lập Quỹ ASEAN về quản lý thảm họa và giảm nhẹ thiên tai. Trong khuôn khổ Hiệp định các cuộc diễn tập chung sẽ được tổ chức đều đặn nhằm tăng cường khả năng sẵn sàng ứng phó trước thảm họa.

4.1.3 Văn kiện nền tảng

    Ngày 26/6/1976, tại Manila, ASEAN đã ra Tuyên bố ASEAN về Tương trợ lẫn nhau trong thảm họa thiên nhiên, khẳng định nỗ lực của khu vực trước nguy cơ đối diện với các thách thức về thiên tai thảm họa và nhu cầu trợ giúp lẫn nhau giảm nhẹ thiên tai.

Ngày 16/7/2005 tại Viên Chăn, Bộ trưởng các nước ASEAN đã ký thông qua Hiệp định ASEAN về Quản lý thiên tai và Ứng phó khẩn cấp, đặt nền móng cho các hoạt động hợp tác về đối phó, quản lý thiên tai hiệu quả trong khu vực. Sau khi được tất cả các nước thông qua, Hiệp định AADMER đi vào hiệu lực vào ngày 24/12/2009 và trở thành một trong những văn kiện ràng buộc pháp lý của ASEAN. Hiệp định cũng khẳng định cam kết của ASEAN đối với Khung hành động Hyogo (HFA) và trở thành một trong những văn kiện liên quan của HFA có tính ràng buộc pháp lý trên thế giới.

Nội dung hiệp định bao gồm các điều khoản quy định về việc di chuyển của các lực lượng cứu trợ nhân đạo, giấy phép nhập cảnh, hải quan và trưng dụng các tài sản dân sự và quân sự trong trường hợp cứu trợ giảm nhẹ thiên tai.

4.1.4 Trọng tâm ưu tiên và định hướng đến năm 2015

    Để triển khai tầm nhìn của hiệp định AADMER, ACDM đã xây dựng Chương trình công tác AADMER (2010-2015), được thông qua tại Hội nghị ACDM lần thứ 15 vào tháng 3/2010 tại Xinh-ga-po. Chương trình công tác bao trùm hợp tác trên nhiều lĩnh vực trong quản lý thiên tai, với 4 thành tố chiến lược là: Đánh giá rủi ro, giám sát và cảnh báo sớm; Ngăn chặn và giảm nhẹ; Chuẩn bị và ứng phó; và Phục hồi.

Hiện nay, ACDM đang thúc đẩy triển khai Chương trình công tác AADMER (2010-2015) với 260 đầu việc cần được hoàn thành trong giai đoạn năm năm tới. Mỗi đầu việc đều có cơ quan đảm nhiệm thực hiện với lộ trình và kết quả cụ thể. ASEAN đã hoàn thành giai đoạn 1 của Chương trình công tác với nhiều kết quả quan trọng. Trong giai đoạn 2 của chương trình công tác, ASEAN sẽ tập trung triển khai 21 dự án đã được ACDM thông qua tại Hội nghị ACDM lần thứ 21, tại Đà Nẵng, 11/2013.

    Bên cạnh Chương trình công tác AADMER, ASEAN cũng thúc đẩy hợp tác quản lý thiên tai trong khuôn khổ ARF và ADMM, cũng như hợp tác ASEAN+1 với các Đối tác. Trong khuôn khổ EAS, quản lý thiên tai được xác định là 1 trong 5 lĩnh vực ưu tiên hợp tác. Một số Đối tác của ASEAN như Nhật, Úc, Niu Di-lân đã đưa ra các sáng kiến nhằm tăng cường năng lực ứng phó thiên tai trong EAS cũng như hỗ trợ ASEAN trên lĩnh vực này. 

1.4.5 Một số kết quả hợp tác 

Đầu tháng 5/2008, cơn bão Nargis đổ bộ Mi-an-ma gây nên nhiều thiệt hại lớn ở Yangon và đồng bằng Irrawaddy. Trong bối cảnh đó, ASEAN đã tổ chức Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đặc biệt ngày 19/5/2008 tại Xinh-ga-po. Hội nghị đã thống nhất thiết lập một cơ chế điều phối do ASEAN đứng đầu thực hiện nhằm tạo điều kiện phân bổ và sử dụng hiệu quả những sự viện trợ từ cộng đồng quốc tế. Sau đó, Nhóm đặc trách cứu trợ nhân đạo cho các nạn nhân của cơ bão Nargis (AHTF) đã được thành lập do Tổng thư ký ASEAN đứng đầu. Bên cạnh đó, ASEAN cũng thiết lập Quỹ hợp tác ASEAN về Cứu trợ thiên tai. 
Năm 2009, Ban thư ký ASEAN cũng đã ký Bản ghi nhớ Hợp tác với với Cơ quan Quốc tế Chiến lược về giảm nhẹ thiên tai của Liên hiệp quốc (UNISDR) và Ngân hàng thế giới về Dự án phối hợp 5 năm trong việc giảm nhẹ nguy cơ của thiên tai. Hằng năm, ASEAN phối hợp với UNISDR tổ chức các hoạt động kỷ niệm ngày ASEAN về Quản lý thiên tai cùng ngày Quốc tế về Giảm nhẹ thiên tai. 

Trong khuôn khổ Chương trình khu vực ASEAN về Quản lý thảm họa (2004-2010), ASEAN đã tổ chức nhiều hoạt động, trong đó tập trung vào việc nâng cao nhận thức, chia sẻ và trao đổi thông tin thiên tai, đào tạo và xây dựng năng lực. Các hoạt động được tổ chức nhằm cải thiện liên kết giữa các quốc gia, đối phó với khoảng cách hạ tầng, nâng cao năng lực thiết bị truyền thông. 

Chương trình Khu vực ASEAN về Quản lý Thảm họa (ARPDM) gồm 29 hoạt động đang được phân thành 5 nhóm thực hiện. Một trong những dự án ưu tiên của ARPDM là Thành lập một Khuôn khổ Quản lý thiên tai khu vực ASEAN. Trên cơ sở đó, các hoạt động sẽ phát triển bao gồm một Hiệp định Khu vực về Quản lý thiên tai và Ứng phó khẩn cấp; Thành lập Quy chế vận hành chuẩn mực cho các Hiệp định khu vực về giảm nhẹ và Ứng phó Khẩn cấp (SASOP); tăng cường các Đội ứng phó nhanh của các nước thành viên; thực hiện các cuộc diễn tập.

Một dự án thí điểm khác cũng đang được thực hiện là Dự án “thiết lập Nhóm đánh giá cứu trợ khẩn cấp ASEAN (ERAT) với đầy đủ các chức năng hoạt động. Dự án đang được tiến hành thuận lợi với việc tổ chức đợt đào tạo và triển khai thử nghiệm lực lượng ERAT trong vòng 24 giờ ở điều kiện thực tế. 

Cho đến nay, ACDM đã tiến hành được 5 cuộc diễn tập chung (ARDEX). Các cuộc diễn tập chung này sẽ đánh giá khả năng tìm kiếm, cứu nạn của các nước. Những bài học rút ra từ các cuộc diễn tập sẽ là cơ sở cho việc phát triển khả năng dự phòng và SOPs. Cuộc diễn tập đã diễn ra tại Selangor, Ma-lai-xi-a (2005), Pattaya, Thái Lan (8/2008), Phi-líp-pin (10/2009). ARDEX-08 áp dụng các bài học kinh nghiệm rút ra từ việc huy động lực lượng ERAT sau cơn bão Nargis tại Mi-an-ma và các đánh giá chung hậu cơn bão Nargis. ERAT cũng được triển khai để thử nghiệm phương pháp đánh giá và các cách thức triển khai. Việc triển khai ASEAN-ERAT đến Mi-an-ma theo Quy chế vận hành chuẩn mực và quy chế dự phòng ASEAN (SASOP) trong ứng phó khẩn cấp trước thảm hoạ là hình thưc lần đầu tiên được ASEAN tiến hành. 

Việt Nam đảm nhận cương vị chủ tịch Ủy ban quản lý thiên tai ASEAN (ACDM) trong năm 2013. Việt Nam đã tổ chức các Hội nghị quan trọng như tại Hội nghị ACDM lần thứ 22 và Hội nghị cấp Bộ trưởng các bên liên quan (COP) thực hiện Hiệp định AADMER lần thứ 2 (Hà Nội, 28-30/5/2013). 

Trọng tâm chính của năm Việt Nam làm Chủ tịch ACDM là: i) Đề cao vai trò của ACDM trong điều phối hợp tác quản lý thiên tai của ASEAN, nhất là trong quan hệ với các khuôn khổ/cơ chế liên quan (như ARF, ADMM, ADMM+, EAS), và trong các kênh chuyên ngành, lấy Hiệp định AADMER làm văn kiện nền tảng định hướng; ii) Thúc đẩy triển khai giai đoạn 2, Chương trình công tác thực hiện Hiệp định AADMER. Theo đề xuất của Việt Nam, ACDM đã trình và được Cấp cao ASEAN-23 thông qua Tuyên bố của các Nhà Lãnh đạo ASEAN về Tăng cường hợp tác Quản lý thiên.

Từ ngày 19-24/10/2013, Việt Nam đã tổ chức thành công Diễn tập Ứng phó Thiên tai khu vực ASEAN (ARDEX-13), với sự tham gia của 2500 người, các đội cứu trợ đến từ 10 nước ASEAN và quan sát viên từ 6 nước EAS, trong đó có Nhật Bản. 

Tại Hội nghị ACDM lần thứ 23 và Hội nghị Đối tác AADMER lần 2 (Đà Nẵng, ngày 27-29/11/2013), ASEAN đã thống nhất cơ chế họp Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về Quản lý thiên tai (AMMDM) sẽ được khôi phục và họp 2 năm/lần, bắt đầu từ năm 2014, khi Bru-nây làm Chủ tịch kế nhiệm của ACDM. Dịp này, ACDM cũng đã rà soát báo cáo kết thúc Giai đoạn 1 của Chương trình làm việc AAMDER và chính thức khởi động Giai đoạn 2 (2013-2015) để huy động tài trợ để triển khai các ưu tiên đã được xác định. 

Nhân Hội nghị Đối tác AADMER lần thứ 2, rất nhiều nước Đối tác, như Mỹ, Niu-Di lân, Úc, Nhật, EU, Canada, và một số tổ chức quốc tế khác… đều khẳng định ủng hộ các nỗ lực của ASEAN trong tăng cường quản lý thiên tai và ứng phó khẩn cấp, triển khai Chương trình làm việc AADMER và hỗ trợ thành lập, vận hành Trung tâm AHA, và bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ ASEAN trong hiện thực hóa 21 hoạt động đã được công bố để đưa vào triển khai.

Hợp tác về ứng phó thiên tai/thảm họa cũng được ASEAN thúc đẩy qua các kênh hợp tác với các Đối tác như ASEAN+1, ARF, ADMM+ v.v Trong khuôn khổ ARF, ASEAN và các Đối tác tham gia ARF đã tổ chức một số cuộc diễn tập thực địa về cứu trợ thiên tai, gần đầy nhất là ARF DiREx năm 2011 ở Manado, In-đô-nê-xi-a, với sự tham gia phối hợp của các lực lượng quân-dân sự. ARF đã thông qua kế hoạch công tác về cứu trợ thiên tai vào năm 2009 và Quy trình hỗ trợ nhân đạo ứng phó khẩn cấp vào năm 2010. Trong khuôn khổ ASEAN+1, nhiều Đối tác đã tham gia hỗ trợ ASEAN xây dựng và triển khai Chương trình công tác AADMER, vận hành Trung tâm AHA v.v... Quản lý thiên tai/thảm họa gần đây liên tục được đưa vào chương trình nghị sự hợp tác giữa ASEAN với các Đối tác.

Ngày đăng: 10/12/2015, 06:53 pm